Landelijk wonen spreekt veel mensen aan: ruimte, rust en groen om je heen, in plaats van een drukke straat binnen de bebouwde kom. Toch is een woning bouwen of realiseren in het buitengebied niet vanzelfsprekend. Waar bestemmingsplannen vroeger veel bouwmogelijkheden boden, bevatten ze tegenwoordig steeds meer beperkingen. Wie landelijk wil wonen, krijgt te maken met het bestemmingsplan, vergunningen en gemeentelijk, regionaal en provinciaal
Wat verstaan we onder landelijk wonen?
Landelijk wonen betekent wonen buiten de bebouwde kom, in het zogeheten buitengebied. Denk aan een woning in het groen, vaak op een ruim perceel en regelmatig in de buurt van of op een (voormalige) agrarische locatie. Het buitengebied kent zijn eigen ruimtelijke spelregels. Wat op een bepaalde plek mag, ligt vast in het bestemmingsplan: dat bepaalt hoe u uw perceel mag gebruiken en in hoeverre u er mag bouwen. Juist daarom is goed inzicht in die regels het startpunt van elk plan voor wonen in het buitengebied.
De mogelijkheden in het bestemmingsplan
Elk perceel valt onder een vigerend bestemmingsplan. Daarin staat vastgelegd welke functie de grond heeft en welke bouwmogelijkheden er zijn. Voor landelijk wonen is het de kunst om binnen die kaders de ruimte te vinden, of om te onderzoeken of een wijziging mogelijk is. Relevante onderwerpen zijn onder meer:
- Bouwvlak en bouwmogelijkheden. Wat is er mogelijk binnen het bestaande bouwvlak, en is een vergroting daarvan haalbaar
- Bedrijfswoningen. Van een reguliere woning tot mantelzorg- en recreatiewoningen: per situatie verschilt wat is toegestaan.
- Watertoets. Bij ontwikkelingen in het buitengebied wordt afgestemd tussen waterschap en gemeente.
- Landschappelijke inpassing. Omdat bebouwing en gebruik van een perceel het landschap veranderen, wordt vaak in overleg met de landschapsarchitecten van de gemeente een inpassingsplan ontworpen. Omdat elke locatie anders is, vraagt dit altijd om maatwerk. Een gedegen advies begint met het in kaart brengen van de wensen én de mogelijkheden die het beleid biedt.
Van agrarisch bedrijf naar wonen: functieverandering
Een veelvoorkomende route naar landelijk wonen is functieverandering. Wie stopt met een agrarisch bedrijf, kan onder voorwaarden de agrarische functie laten wijzigen naar wonen of werken. Dit valt onder het functieveranderingsbeleid, ook wel het VAB-beleid genoemd. Het doel ervan is om in ruil voor de sloop van (oude) bebouwing nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken, zoals een nieuwe woning. De zogeheten sloopmeters die hierbij vrijkomen, kunnen worden ingezet voor een nieuwe woning, maar ook om meer ruimte te geven aan bestaande ontwikkelingen. Omdat er bebouwing wordt toegevoegd of het gebruik van het perceel verandert, verandert ook het landschap. Een doordacht landschappelijk inpassingsplan is daarbij vrijwel altijd onderdeel van het traject.
Mantelzorg- en recreatiewoningen in het buitengebied
Landelijk wonen draait niet alleen om een hoofdwoning. Ook een mantelzorgwoning of recreatiewoning hoort bij de mogelijkheden in het buitengebied. Is er sprake van een mantelzorgsituatie, of wordt die binnenkort verwacht? Dan kan een mantelzorgwoning uitkomst bieden, zodat een naaste dichtbij kan wonen. Het beleid van gemeenten verschilt en er zijn meerdere manieren waarop een mantelzorgwoning gerealiseerd kan worden. Vaak mag een mantelzorgwoning zonder vergunning worden geplaatst. Wijkt het bouwwerk af van de algemene regels, dan kan alsnog een omgevingsvergunning nodig zijn. Laat u daarom vooraf goed informeren over de concrete mogelijkheden; dat kan een onnodige vergunningaanvraag besparen.
Van eerste schets tot oplevering
Een plan voor landelijk wonen doorloopt doorgaans drie fasen. Het begint met strategie en ontwerp, waarbij de wensen en de locatie zorgvuldig in kaart worden gebracht zodat er een plan ontstaat dat past binnen de ruimtelijke kaders. Daarna volgen de vergunningen en het onderzoek: het aanvragen van de juiste vergunningen en het uitvoeren van de benodigde onderzoeken. Tot slot komt de realisatie, van technische uitwerking tot de coördinatie met overheden en betrokken partijen. Dat dit loont, laat het voorbeeld van Gerrit en Henny van der Weerd in Beemte Broekland zien. Naast hun nieuwe woning realiseerden zij een mantelzorgwoning voor Henny’s moeder. “We hadden het niet zomaar voor elkaar, maar doordat de ingangen bij de gemeente er waren, waren de lijntjes kort en lukte het uiteindelijk wél”, vertelt Henny. Korte lijnen met de gemeente en kennis van het beleid maken bij dit soort trajecten vaak het verschil.
Veelgestelde vragen over landelijk wonen
Mag ik zomaar een woning bouwen in het buitengebied?
Nee. Wat is toegestaan, ligt vast in het bestemmingsplan en in het gemeentelijk, regionaal en provinciaal beleid. Per locatie verschilt wat mogelijk is, dus onderzoek vooraf is essentieel.
Kan ik mijn voormalige boerderij ombouwen tot woning?
Vaak wel, via functieverandering (VAB-beleid). In ruil voor sloop van oude bebouwing kunnen ontwikkelingen zoals een nieuwe woning mogelijk worden gemaakt.
Heb ik een vergunning nodig voor een mantelzorgwoning?
Vaak mag dit vergunningvrij, maar wijkt het bouwwerk af van de algemene regels, dan kan een omgevingsvergunning nodig zijn. Het beleid verschilt per gemeente.
Advies over landelijk wonen?
Wilt u weten wat er op uw locatie mogelijk is? Van Westreenen is sinds 1993 adviseur in
ruimtelijke ontwikkeling en begeleidt particulieren van eerste schets tot oplevering. Bekijk
onze pagina over wonen voor meer informatie of neem vrijblijvend contact op om uw
plannen te bespreken.
